1453 İstanbul Üniversitesinin Kuruluşuna Dair Akademik Değerlendirme
Bizans ve Osmanlı bilim geleneklerinin kesişim noktasında yer alan İstanbul Üniversitesi’nin tarihsel kökenine ilişkin farklı akademik görüşler mevcuttur. Alman hukuk tarihçisi Richard Honig, üniversitenin tarihini 1 Mart 1321’e kadar geri götürmekte ve bugünkü Merkez Bina’nın bulunduğu tepe üzerinde Roma üniversiteleriyle eşdeğer nitelikte, tıp, hukuk, felsefe ve edebiyat fakültelerinden oluşan bir yükseköğretim kurumunun varlığını belirtmektedir. Bu yaklaşım, İstanbul’da üniversite eğitiminin başlangıcını Ortaçağ’a dayandıran bilimsel bir perspektifi temsil etmektedir.
Türk araştırmacılar ise İstanbul Üniversitesi’nin köklerini 1453 yılına, İstanbul’un fethinin hemen sonrasına konumlandırmaktadır. 30 Mayıs 1453 tarihinde Ayasofya ve Zeyrek’te gerçekleştirilen bilimsel toplantılar, Türk-Osmanlı bilim yaşamının kurumsal başlangıcı olarak kabul edilmekte ve bu toplantılar, ilerleyen dönemde bir külliyenin inşasının temelini oluşturmuştur. Sıddık Sami Onar, Türklerin İstanbul’da mevcut bir üniversite bulamadıkları için kendi uygarlık anlayışlarına uygun bir yükseköğretim kurumu geliştirdiklerini vurgulamaktadır. Aynı doğrultuda, Cemil Bilsel, tıp, hukuk, fen ve edebiyat alanlarında bir akademik yapılanmanın başlangıç noktasının 1470 yılında kurulan Fatih Külliyesi olduğunu ifade etmektedir. Sovyet tıp bilgini Danişefski’nin, dünyanın en eski tıp fakültelerinden birinin İstanbul’da bulunduğunu belirtmesi, bu tarihsel çerçeveyi uluslararası düzeyde destekleyen bir yorum niteliğindedir.
Cumhuriyet dönemine gelindiğinde, İstanbul Üniversitesi 20.6.1973 tarihli 1750 sayılı Yeni Üniversiteler Kanunu ile Cumhuriyetin 50. yılına denk gelen dönemde yeni bir yapısal düzenlemeye tabi tutulmuştur. Daha önce yürürlükte olan 4936 sayılı yasanın tamamen değiştirilmesiyle Yüksek Öğretim Kurulu oluşturulmuş; üniversiteler arası öğretim üyesi ihtiyaçlarının karşılanması görevi köklü üniversitelere verilmiştir. İstanbul Üniversitesi, bu yasal düzenlemenin gerektirdiği öğretim üyesi desteğini büyük ölçüde yerine getirerek Türkiye’de akademik kadroların güçlendirilmesine önemli katkı sağlamıştır.
Bugün İstanbul Üniversitesi, 6.11.1981 tarihli 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu hükümleri çerçevesinde faaliyet göstermekte; çağdaş, ilerici ve laik eğitim anlayışını temel alarak tarihsel, toplumsal ve bilimsel misyonunu sürdürmektedir. Kurumun simgesi olan “yılanlı amblem”, 1243 tarihli Selçuklu Şifa Yurdu motiflerinden esinlenerek Prof. Süheyl Ünver tarafından tasarlanmış olup üniversitenin tarihsel köklerine göndermede bulunmaktadır.
Cumhuriyet tarihinin önemli dönüm noktalarından biri olan 1933 Üniversite Reformu ile İstanbul Üniversitesi, Atatürk’ün vizyonu doğrultusunda Türkiye’nin ilk çağdaş üniversitesi kimliğini kazanmıştır. Osmanlı İmparatorluğu’nda 19. yüzyıl başlarına kadar çeşitlilik gösteren eğitim sistemleri uygulanmış; ancak Atatürk, medrese sisteminin modern toplumun gereksinimlerini karşılamadığını belirleyerek Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile tüm dini eğitim kurumlarını kapatmış ve eğitimi Milli Eğitim Bakanlığı çatısı altında birleştirmiştir. 1933 reformu ile üniversite sistemi çağdaş bilimsel temellere kavuşturulmuştur.
İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi’nin temelini ise 1954 yılında İstanbul Üniversitesi bünyesinde Harvard Business School tarafından kurulan ve günümüzde lisansüstü eğitim faaliyetlerini sürdüren İşletme İktisadı Enstitüsü oluşturmaktadır. Bu enstitü, Türkiye’de modern işletmecilik eğitimine öncülük etmiş ve uluslararası nitelikte bir akademik perspektif kazandırmıştır.
11 Nisan 1968 tarihinde Türkiye’nin ilk İşletme Fakültesi olarak Beyazıt’ta öğretime başlayan Fakülte, 1983 yılında Rumelihisarüstü’ne; 1989 yılında Avcılar Kampüsü’ndeki binasına ve 2016 yılında ise yine Avcılar’daki güncel binasına taşınarak faaliyetlerini sürdürmüştür.